racjonalizm filoz. kierunek w teorii poznania przyznający rozumowi miejsce naczelne (por. a priori; intuicjonizm; empiryzm), uważający go za źródło poznania wyższe i niezależne od doświadczeń zmysłowych (por. sensualizm); postawa filoz. i nauk. domagajaca się niezależności wiedzy od wiary, tradycji, dogmatów i przesądów (por. fideizm; irracjonalizm; mistycym).
racjonalny rozumny; oparty na zasadach poprawnego myślenia i skutecznego działania; uzasadniony; wyrozumowany.
racjonalizacja usprawnienie (uproszczenie; obniżka kosztów) organizacji, produkcji; zastąpienie nadnaturalnego wyjaśnienia racjonalnym; psychol. dostarczenie pozornie słusznych przyczyn własnego a. cudzego zachowania się, którego prawdziwe motywy są całkiem inne, nieznane a. ukryte w nieświadomości.
racjonalistyczny nacechowany racjonalizmem.
Etym. - łac. rationalis 'rozsądny' od ratio 'rachunek; osąd; rozum; metoda'; por. irracjonalny; rezoner.
