Słownik wyrazów obcych Władysława Kopalińskiego
 
 

Z internetowej wersji Słownika mogą Państwo korzystać dzięki:

 

wpisz słowo lub wyrażenie:

  monizm filoz. stanowisko w ontologii, przyjmujące, że natura bytu jest jednorodna, że istnieje tylko jedna substancja (którą jest wg materialistów materia, wg idealistów - duch, świadomość); por. dualizm, pluralizm.
  monodia typ muzyki opartej wyłącznie na melodii wykonywanej unisono, niekiedy na tle współbrzmień akordowych.
  monopol wyłączne prawo do produkcji a. handlu w jakiejś dziedzinie, przysługujące osobie, grupie a. państwu; przedsiębiorstwo posiadające takie prawo; por. kartel.
  monolit posąg, obelisk itp., wyciosany z jednego bloku kamiennego.
  monofizyci wyznawcy doktryny, że Chrystus jako Bóg-człowiek nie istnieje w dwóch naturach, bo natura boska zupełnie pochłonęła ludzką; zorganizowani w 3 grupach: syryjskiej, ormiańskiej (obie od VI w.) i egipskiej.
  monotyp druk. maszyna do składania i odlewania każdej czcionki oddzielnie (por. linotyp; taster).
  monokini żart., topless, damski kostium kąpielowy bez górnej części zasłaniającej piersi (twórcy tej nazwy fanaberyjnie potraktowali człon mono- jako kontrastujący z bi- w wyrazie bikini (zob.), jak gdyby owo bi- znaczyło w nim 'dwu-').
  monolog dłuższa wypowiedź postaci scenicznej a. powieściowej; por. dialog.
  monometalizm system pieniężny, w którym środkiem płatniczym jest jeden kruszec (złoto a. srebro); zob. bimetalizm.
  monogamia jednożeństwo, małżeństwo jednego mężczyzny z jedną kobietą (por. bigamia, poligamia); współżycie płciowe samca z jedną samicą; por. agamia.
  monochord prymitywny instrument muz., w którym długość a. napięcie jedynej struny naciągniętej nad rezonatorem można zmieniać, a przez to uzyskiwać dźwięki różnej wysokości; przyrząd fiz. do pomiaru interwałów.
  monofobia lęk przed samotnością występujący u kosmonautów i lotników w czasie długotrwałych lotów.
  monoplegia med. porażenie (części) jednej kończyny.
  monogram jedna a. kilka ozdobnie powiązanych liter, zazw. inicjałów imienia i nazwiska.
  monotonny jednostajny, nie urozmaicony.
  monolatria kult jednego spośród wielu bogów.
  monomacha czapka - zob. och, tiażeła ty...
  monokl szkło optyczne na jedno oko (dawn. modne u mężczyzn).
  monokultura wieloletnie uprawianie jednego tylko produktu rolnego na danym obszarze.
monoposto wł., mono-poste fr., [wym. monopost], nadwozie samochodu wyścigowego (bez błotników, drzwi, dachu, szyby przedniej, z odsłoniętymi kołami), jednomiejscowego.
  monomania chorobliwe opanowanie umysłu przez jedną myśl, ideę, przedmiot.
  monodram monolog inscenizowany, utwór scen., w którym występuje tylko jeden aktor.
  monokauzalizm upatrywanie wyłącznej, jedynej przyczyny sprawczej jako czynnika rozwoju dziejowego i przemian form społecznych i polit.
  monografia praca nauk., poświęcona jednemu zagadnieniu, jednemu działowi nauki, jednej osobie, miejscowości, epoce itp.
  monistyczny.
  monoteizm jedynobóstwo, wiara w jednego Boga; por. politeizm.
  mononukleoza (zakaźna), monocytoza, choroba Fiłatowa, gorączka gruczołowa, med. choroba układu białokrwinkowego, pochodzenia wirusowego.
 

Etym. - zob. mon-; gr. monóchordon 'jednostrunny' od chordē, zob. -chord-; monōidía 'śpiew jednogłosowy' od ōidē, zob. oda; dramat; śr.gr. Monophysítēs od phýsis zob. fizjo-; fobia; -gamia; -graf-; -gram; fr. monocle 'monokl' z późn.łac. monoculus 'jednooki' od łac. oculus 'oko'; zob. latria; zob. -lit; -log; mania; n.łac. mononucleosis 'mononukleoza' zob. nukleo-; -plegia; gr. monopōlion 'monopol' od pōleín 'sprzedawać'; fr. poste, zob. poste-restante; teizm; tonacja; -typ.

 

 

Strona główna | Indeks | O Słowniku